پایه بکسل آسانسور (Rope Hanger / Rope Bracket) یکی از اجزای حیاتی و فنی سیستم مکانیکی آسانسور است که وظیفهی تحمل و انتقال نیروهای کششی حاصل از سیمبکسلها را بر عهده دارد. این قطعه، رابط میان سیستم تعلیق (شامل کابین و قاب وزنه تعادل) با سازهی اصلی آسانسور است و نقش مهمی در ایمنی، تعادل و عملکرد نرم سیستم دارد. انتخاب، طراحی و نصب اصولی پایه بکسل بر اساس استانداردهای بینالمللی مانند EN 81-20 و ISO 4344 اهمیت ویژهای در عملکرد پایدار و طول عمر تجهیزات آسانسور دارد.
وظیفه و نقش پایه بکسل در سیستم آسانسور
پایه بکسل، تکیهگاهی برای عبور و اتصال سیمبکسلها است که در دو محل اصلی مورد استفاده قرار میگیرد:
- در قسمت بالایی چاه آسانسور یا روی تیر سر چاه (Overhead Beam)، برای نگهداری انتهای ثابت سیمبکسلها.
- بر روی یوک یا قاب کابین و قاب وزنه، جهت اتصال ایمن و توزیع یکنواخت نیروی کششی.
در واقع، این قطعه نقطهی شروع و پایان تنشهای کششی در سیستم جابهجایی است و کوچکترین خطا در طراحی یا نصب آن میتواند موجب کجحرکتی، صدای غیرعادی، سایش بکسلها یا حتی پارگی ناگهانی سیمبکسلها شود.
ساختار فنی پایه بکسل آسانسور
پایه بکسل از مجموعهای از اجزای مکانیکی دقیق و مقاوم تشکیل شده است که هرکدام وظیفهای مشخص دارند. اجزای اصلی عبارتاند از:
- بدنه اصلی (Main Body): معمولاً از فولاد آلیاژی مقاوم به خمش و تنش ساخته میشود و با روکش ضدزنگ یا رنگ الکترواستاتیک پوشش داده میشود.
- غلاف یا نگهدارنده سیمبکسل (Rope Clamp / Socket): محل عبور و فیکس کردن سر بکسلها است.
- پیچ و مهرههای استحکامی (High Tensile Bolts): برای تنظیم و قفلکردن بکسل در موقعیت دقیق خود استفاده میشوند.
- بوش یا رولبرینگ (Bushing): در مدلهای پیشرفته، برای جلوگیری از اصطکاک مستقیم سیمبکسل و فلز پایه نصب میشود.
در برخی طراحیها، پایه بکسل شامل محور قابل تنظیم یا سیستم متعادلکننده (Equalizer) است تا فشار بین بکسلها بهطور مساوی تقسیم شود.
انواع پایه بکسل بر اساس محل نصب
- پایه بکسل ثابت (Fixed Rope Bracket):
در بالای چاهک یا روی قاب وزنه تعادل نصب میشود و نقش نگهدارندهی سر ثابت بکسلها را دارد.
این نوع باید تحمل نیروی کششی مجموع بکسلها را داشته باشد و معمولاً با صفحات فولادی جوشخورده به تیرآهن اصلی سازه متصل میشود. - پایه بکسل متحرک (Adjustable Rope Hanger):
بر روی یوک کابین نصب میشود و امکان تنظیم دقیق ارتفاع و تراز بکسلها را فراهم میکند.
در آسانسورهای با چند بکسل، این پایه دارای پیچهای تنظیم کشش (Tension Adjuster Screws) است که باعث توزیع یکنواخت نیرو بین بکسلها میشود.
جنس و مشخصات مکانیکی
پایههای بکسل معمولاً از فولاد آلیاژی ST52 یا CK45 ساخته میشوند تا مقاومت بالایی در برابر خمش و خستگی مکانیکی داشته باشند.
در مدلهای صنعتی و آسانسورهای سنگین، از فولاد کربنی با عملیات حرارتی (Tempered Steel) استفاده میشود تا تحمل تنشهای بالا تضمین شود.
سطح این پایهها معمولاً با گالوانیزه گرم یا رنگ اپوکسی صنعتی پوشانده میشود تا در برابر رطوبت و زنگزدگی مقاوم باشند.
تحمل بار مجاز پایه بکسل باید حداقل ۲۵٪ بیشتر از نیروی کششی نامی سیمبکسلها باشد تا ضریب ایمنی مناسبی ایجاد کند.
نحوه نصب و تنظیم پایه بکسل آسانسور
نصب اصولی پایه بکسل اهمیت زیادی دارد زیرا کوچکترین انحراف در زاویه نصب میتواند منجر به افزایش سایش بکسل یا کاهش عمر فلکهها شود. مراحل نصب شامل:
- تراز دقیق محل نصب با استفاده از تراز لیزری یا شاقول صنعتی.
- تنظیم ارتفاع بکسلها تا تمامی رشتهها در یک سطح و با کشش برابر باشند.
- استفاده از گیرههای استاندارد (U Clamp) برای فیکس کردن انتهای سیمبکسلها.
- بررسی فواصل مجاز بین مرکز بکسلها برای جلوگیری از تماس یا پیچش.
پس از نصب، باید آزمون تعادل و کشش (Tension Equalization Test) انجام شود تا اطمینان حاصل گردد تمام بکسلها بار را بهطور مساوی تحمل میکنند.
عیوب رایج و مشکلات نصب نادرست
- کشش نامتعادل: منجر به کج شدن کابین یا صدای ضربه در حرکت میشود.
- نصب غیرتراز: باعث تماس غیرطبیعی بین بکسل و فلکه شده و موجب پارگی زودرس میگردد.
- زنگزدگی یا شکستگی پایه: بر اثر عدم رنگآمیزی یا استفاده از فولاد ضعیف.
- شل شدن اتصالات: در اثر ارتعاشات پیدرپی در آسانسورهای پررفتوآمد.
بازرسی دورهای پایه بکسل در سرویسهای نگهداری آسانسور الزامی است و باید از نظر سلامت جوشها، پیچها و عدم تغییر شکل بررسی شود.
نقش پایه بکسل در ایمنی و عملکرد
پایه بکسل علاوه بر نقش مکانیکی، در عملکرد ایمن آسانسور نیز تأثیر مستقیم دارد. این قطعه بخشی از مسیر انتقال نیرو از موتور به کابین است و در کنار اجزایی مانند فلکه، سیمبکسل و یوک، یک سیستم تعلیق ایمن و متوازن ایجاد میکند.
در آسانسورهای مدرن، برخی سازندگان از پایه بکسلهای مجهز به سنسور کشش (Tension Sensor) استفاده میکنند تا ناهماهنگی در نیروی وارد بر هر بکسل بهصورت لحظهای تشخیص داده شود.
جمعبندی
پایه بکسل آسانسور، جزئی ظاهراً ساده اما از نظر فنی بسیار مهم است. این قطعه با انتقال ایمن نیروی کششی بین اجزای اصلی آسانسور، نقش تعیینکنندهای در تعادل، عملکرد نرم و ایمنی سیستم تعلیق دارد.
انتخاب نوع مناسب پایه، استفاده از متریال مقاوم، نصب دقیق و سرویسهای منظم از الزامات حفظ طول عمر و عملکرد صحیح آسانسور است. در نتیجه، بیتوجهی به این قطعه کوچک میتواند منجر به خسارات سنگین و خطرات ایمنی جبرانناپذیر شود.
