شستی آسانسور (Elevator Push Button) یکی از اجزای کلیدی و پرکاربرد در سیستم کنترل آسانسور است که بهعنوان واسط بین کاربر و تابلو فرمان عمل میکند. این قطعه کوچک اما حیاتی، وظیفه انتقال فرمانهای حرکتی مانند انتخاب طبقه، باز و بسته کردن درب و فعالسازی عملکردهای خاص (مانند توقف اضطراری یا اولویت سرویسدهی) را بر عهده دارد. شستیها به دلیل تماس مکرر کاربران، از نظر طراحی، کیفیت ساخت و استانداردهای ایمنی باید در بالاترین سطح ممکن باشند.
از نظر ساختاری، شستی آسانسور از چند بخش تشکیل شده است: قاب (Frame)، صفحه یا رویه (Faceplate)، مکانیزم سوئیچ یا میکروسوئیچ (Switch Mechanism) و سیستم نوردهی (LED). رویه معمولاً از استیل ضدزنگ، آلومینیوم یا پلیکربنات مقاوم ساخته میشود تا در برابر ضربه، رطوبت و سایش دوام بالایی داشته باشد. در پروژههای مدرن، از رویههای لمسی (Touch Panel) نیز استفاده میشود که فاقد قطعات مکانیکی بوده و با فناوری خازنی یا نوری کار میکنند.
میکروسوئیچ قلب عملکردی شستی است. این قطعه هنگام فشرده شدن دکمه، سیگنال الکتریکی دقیقی را به تابلو فرمان ارسال میکند. در مدلهای باکیفیت، از سوئیچهای نقرهای با طول عمر بیش از یک میلیون بار فشار استفاده میشود تا احتمال خرابی در اثر تکرار عملکرد کاهش یابد. برای اطمینان از عملکرد ایمن، اغلب شستیها دارای طراحی ضد شوک الکتریکی و عایقبندی در برابر رطوبت (IP Rating بالا) هستند.
نوردهی شستیها علاوه بر زیبایی ظاهری، کاربرد عملی دارد. LEDهای تعبیهشده در داخل شستی، وضعیت عملکرد را به کاربر نمایش میدهند. بهعنوان مثال، رنگ سفید یا آبی معمولاً نشاندهنده وضعیت آمادهبهکار است، در حالیکه رنگ قرمز نشان میدهد که فرمان ثبت شده و کابین در مسیر موردنظر حرکت خواهد کرد. در برخی مدلها، از LEDهای RGB قابل برنامهریزی استفاده میشود که بسته به حالت سیستم، رنگ خود را تغییر میدهند.
از نظر نوع نصب، شستی آسانسور به دو دسته کلی تقسیم میشود: شستی کابین (Car Operating Panel – COP) و شستی طبقات (Landing Operating Panel – LOP). شستیهای کابین معمولاً شامل دکمههای انتخاب طبقات، درب باز و بسته، زنگ هشدار، و نمایشگر موقعیت هستند. در مقابل، شستیهای طبقات وظیفه فراخوانی آسانسور را بر عهده دارند و معمولاً دارای دو دکمه جهتدار (Up/Down) هستند. در سیستمهای پیشرفته مانند آسانسورهای گروهی یا مقصدی (Destination Control System)، عملکرد شستیها بهصورت هوشمند تنظیم میشود تا بهرهوری حرکتی افزایش یابد.
از لحاظ طراحی، شستیها میتوانند بهصورت مکانیکی، نوری (Optical) یا لمسی (Touch) باشند. مدلهای لمسی، به دلیل زیبایی، سهولت نظافت و دوام بالا، در پروژههای لوکس و آسانسورهای با طراحی مدرن کاربرد گسترده دارند. در این نوع، هیچ قطعه متحرکی وجود ندارد و فرمان از طریق لمس سطح شیشهای ارسال میشود. در مقابل، مدلهای مکانیکی همچنان بهدلیل قیمت پایینتر و تعمیر آسان، در بسیاری از ساختمانهای مسکونی رایجاند.
یکی دیگر از فاکتورهای مهم در انتخاب شستی آسانسور، استانداردهای بینالمللی است. شستیها باید مطابق با استانداردهای EN 81-20 و EN 81-70 طراحی شوند که مواردی همچون ارتفاع نصب، قابلیت دسترسی برای افراد کمتوان، اندازه فونت، روشنایی، و نوع علامتگذاری را مشخص میکند. برای مثال، طبق استاندارد EN 81-70، دکمهها باید دارای علائم برجسته یا بریل برای نابینایان باشند تا دسترسی همگانی تضمین شود.
از نظر برند و فناوری، شرکتهای معتبر بینالمللی مانند Schindler, Otis, Kone, Thyssenkrupp, و در ایران برندهایی مانند آیکار, DOP, Sanei و Saba تولیدکننده انواع شستیهای استاندارد و سفارشی هستند. در مدلهای جدید، سیستمهای شستی مجهز به کنترل هوشمند LED، قابلیت اتصال به شبکه BUS و حتی نمایشگر دیجیتال داخلی برای اطلاعرسانی وضعیت و خطاها هستند.
در مجموع، شستی آسانسور تنها یک دکمه ساده نیست، بلکه بخشی دقیق و مهندسیشده از سیستم کنترل آسانسور است که باید هم از نظر عملکرد الکتریکی و هم از نظر طراحی ارگونومیک و زیباییشناسی، با بالاترین دقت انتخاب و نصب شود. رعایت اصول استاندارد، استفاده از مواد باکیفیت و طراحی مناسب، علاوه بر افزایش دوام، نقش مهمی در ایمنی، راحتی و تجربه کاربری در آسانسور دارد.
