فریم آسانسور (Elevator Frame) که گاهی با عنوان شاسی کابین یا کار فریم (Car Frame) نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین و حساسترین اجزای مکانیکی سیستم آسانسور است. این قطعه بهمنزله اسکلت اصلی کابین عمل کرده و وظیفه دارد وزن کابین، بار مسافر یا کالا و نیروهای دینامیکی ناشی از حرکت آسانسور را به سیستم تعلیق و ریلهای راهنما منتقل کند. در واقع، فریم آسانسور عنصر کلیدی در حفظ ایمنی، تعادل و عملکرد صحیح کل سیستم بالابر محسوب میشود.
ساختار و اجزای اصلی فریم آسانسور
فریم آسانسور از چند بخش اصلی تشکیل میشود:
- سازه اصلی (Main Frame Structure):
این بخش از پروفیلهای فولادی با مقاومت بالا (معمولاً ST37 یا ST52) ساخته میشود و وظیفه تحمل بار کلی سیستم را دارد. فریم معمولاً به صورت دو تیر عمودی و دو تیر افقی طراحی میشود که با صفحات اتصال تقویت میگردند. - کف کابین یا پایه فریم (Crosshead & Base):
کف فریم جایی است که کابین بر روی آن نصب میشود. در بخش زیرین آن معمولاً سیستم ایمنی (پاراشوت)، رولرهای هدایتکننده ریل و در برخی مدلها بافر قرار میگیرد. - گاورنر و سیستم ایمنی:
در قسمت بالایی فریم، براکت گاورنر و اهرمهای متصل به ترمز ایمنی (Safety Gear) نصب میشود تا در صورت افزایش ناگهانی سرعت، حرکت کابین را متوقف کند. - رولر یا لغزندههای راهنما (Guide Shoes):
این قطعات در دو طرف فریم قرار میگیرند تا حرکت کابین در مسیر ریل آسانسور کاملاً نرم و بدون لرزش انجام شود.
انواع فریم آسانسور
بسته به نوع سیستم تعلیق و محل قرارگیری وزنه تعادل، فریم آسانسور در دو نوع کلی طراحی میشود:
- فریم یکبهیک (1:1):
در این حالت، سیمبکسل به طور مستقیم به کابین متصل است و برای سرعتهای بالا یا آسانسورهای سنگین کاربرد دارد. - فریم دوبهیک (2:1):
در این نوع، سیمبکسل از روی فلکههای هرزگرد عبور میکند تا نسبت حرکت کابین به طول کابل کاهش یابد. این طراحی برای آسانسورهای کمارتفاع یا با موتور کوچکتر مناسب است.
جنس و روش ساخت
در تولید فریم آسانسور از فولادهای ساختمانی ST37، ST44 و ST52 استفاده میشود. نوع فولاد بر اساس ظرفیت آسانسور، ارتفاع مسیر حرکت و نیروی مجاز انتخاب میشود. قطعات پس از برش دقیق با دستگاه CNC Plasma یا لیزر ساخته و سپس با جوشکاری CO₂ یا MIG مونتاژ میگردند. در مرحله نهایی، فریمها برای جلوگیری از زنگزدگی با رنگ پودری الکترواستاتیک یا پوشش گالوانیزه سرد پوشش داده میشوند.
طراحی و محاسبات فنی
طراحی فریم باید مطابق با استانداردهای بینالمللی مانند EN 81-20 و ISIRI 6303 انجام شود. در محاسبات، پارامترهایی مانند وزن کابین (Wc)، وزن بار نامی (Wp)، نیروی ضربهای بافر (Fb) و ضریب ایمنی سیمبکسل (S) لحاظ میشود. فریم باید بتواند در شرایط بحرانی مانند شکست ترمز، سقوط یا برخورد با بافر، تغییر شکل دائمی نداشته باشد.
فرمول تقریبی بار کل وارد بر فریم:
F_total = (Wc + Wp) × g
که بر اساس ظرفیت و سرعت آسانسور، ضریب ایمنی مناسب به آن افزوده میشود.
سیستم ایمنی متصل به فریم
فریم آسانسور محل نصب چند سامانه ایمنی حیاتی است:
- ترمز ایمنی (Safety Gear): در هنگام افت سرعت یا پارگی سیمبکسل، روی ریل قفل میشود.
- اهرم گاورنر (Governor Lever): از بالای فریم به ترمز ایمنی متصل است.
- سنسور اضافهبار: در برخی مدلها روی کف فریم نصب میشود تا از بارگیری بیش از حد جلوگیری کند.
نصب و تنظیم فریم آسانسور
در هنگام نصب، فریم باید بهصورت دقیق و عمود بر ریلها تراز شود تا از اصطکاک یا لرزش جلوگیری گردد. فاصله مجاز بین رولرهای راهنما و ریل نباید از 1.5 میلیمتر تجاوز کند. همچنین، اتصالات جوشی یا پیچی باید در برابر نیروی ضربه و ارتعاش مقاوم باشند.
پس از نصب، تستهای ایمنی شامل تست پاراشوت، تست بار و تست ضربه بافر انجام میشود تا از صحت عملکرد اطمینان حاصل شود.
نگهداری و سرویس فریم آسانسور
هر چند فریم از اجزای ثابت سیستم است، اما باید بهصورت دورهای بررسی شود تا مشکلاتی مانند شل شدن پیچها، خوردگی فلز، ترکهای جوش و تغییر محوریت شناسایی و رفع شوند. در محیطهای مرطوب، رنگ یا پوشش محافظ باید بهصورت منظم تجدید گردد.
جمعبندی
فریم آسانسور ستون فقرات سیستم حملونقل عمودی محسوب میشود و عملکرد ایمن و دقیق کل آسانسور به کیفیت طراحی، جنس، نصب و نگهداری این سازه بستگی دارد. انتخاب فریم با فولاد مقاوم، جوشکاری دقیق و رعایت استانداردهای بارگذاری، نهتنها ایمنی کابین و سرنشینان را تضمین میکند بلکه عمر مفید کل سیستم را افزایش میدهد. در نتیجه، فریم آسانسور باید با دقت مهندسی بالا و کنترل کیفی مستمر ساخته و نصب شود تا عملکردی پایدار، ایمن و مطمئن در طول سالها داشته باشد.
