لوازم مکانیکی آسانسور یکی از اساسیترین بخشهای هر سیستم آسانسوری هستند که وظیفه انتقال نیرو، حفظ ایمنی، پایداری و عملکرد روان کابین را بر عهده دارند. این تجهیزات، با هماهنگی کامل میان اجزای الکتریکی و کنترلی، عملکردی ایمن، نرم و مطمئن را در تمام مراحل حرکت آسانسور تضمین میکنند. در ادامه، مهمترین لوازم مکانیکی آسانسور شامل بافر، پایهها، سیمبکسل، کار اسلینگ، موتور، کابین و فریم بهصورت تخصصی بررسی میشوند.
۱. بافر آسانسور (Elevator Buffer)
بافر یکی از حیاتیترین تجهیزات ایمنی آسانسور است که در چاهک (Pit) نصب میشود و وظیفه دارد در صورت بروز خطا یا سقوط ناگهانی، انرژی ضربه را جذب کرده و از برخورد شدید کابین یا قاب وزنه با کف چاهک جلوگیری کند.
بافرها به دو نوع اصلی تقسیم میشوند:
- بافر هیدرولیکی: متداولترین نوع در آسانسورهای مدرن است. این بافر با استفاده از سیال روغن و پیستون، انرژی جنبشی را به انرژی حرارتی تبدیل کرده و ضربه را بهصورت نرم جذب میکند.
- بافر فنری: نوعی قدیمیتر و اقتصادیتر که با خاصیت ارتجاعی فنر فولادی کار میکند، اما جذب انرژی آن نسبت به مدل هیدرولیکی کمتر است.
بافر باید بر اساس سرعت نامی آسانسور و ظرفیت آن انتخاب شود. طبق استاندارد EN 81-20، بافرها باید بهگونهای طراحی شوند که ضربه نهایی از حد مجاز تجاوز نکند.
۲. پایه بافر آسانسور
پایه بافر وظیفه تثبیت و نگهداری ایمن بافر در کف چاهک را بر عهده دارد. این پایه معمولاً از فولاد ضخیم با جوشکاری مقاوم ساخته میشود تا فشار وارده از کابین یا قاب وزنه در هنگام برخورد را به کف سازه منتقل کند.
در پروژههای حرفهای، پایه بافر دارای صفحه ترازکننده و پیچهای تنظیم ارتفاع است تا تراز دقیق بافر نسبت به ریلهای راهنما حفظ شود. طراحی صحیح پایه بافر، تأثیر مستقیمی بر عملکرد صحیح سیستم ضربهگیر دارد.
۳. پایه بکسل آسانسور (Rope Hanger / Rope Bracket)
پایه بکسل در قسمت بالایی چاه یا روی یوک کابین نصب میشود و نقش تکیهگاه برای سیمبکسلها را ایفا میکند. این قطعه باید بتواند نیروی کششی حاصل از وزن کابین و وزنه تعادل را تحمل کند.
در طراحیهای مدرن، پایه بکسل از فولاد آلیاژی مقاوم به خمش ساخته میشود و معمولاً دارای شیار یا غلاف مخصوص برای جلوگیری از لغزش بکسلها است. استفاده از بوشهای ضد سایش و گریسخور در محل تماس، باعث افزایش عمر مفید سیستم میشود.
۴. پایه موتور آسانسور (Motor Base)
پایه موتور، سکویی است که موتور گیربکس یا گیرلس آسانسور روی آن نصب میشود. وظیفه این پایه، انتقال ایمن نیرو به سازه و جلوگیری از ارتعاش یا لرزش موتور در هنگام کار است.
در آسانسورهای کششی، پایه موتور معمولاً در اتاقک موتورخانه (Machine Room) یا در بالای چاهک (در مدلهای بدون موتورخانه) نصب میشود.
پایههای مدرن از ورقهای فولادی تقویتشده و لرزهگیرهای لاستیکی یا نئوپرنی تشکیل شدهاند تا ارتعاشات موتور به ساختمان منتقل نشود و صدای کارکرد کاهش یابد.
۵. سیمبکسل آسانسور (Elevator Wire Rope)
سیمبکسل از مهمترین قطعات انتقال نیرو در آسانسور است که بین کابین و وزنه تعادل کشیده میشود و وظیفه جابهجایی ایمن را بر عهده دارد.
سیمبکسلها از رشتههای فولادی مارپیچشکل تشکیل شدهاند که دور یک مغزی (Steel Core یا Fiber Core) پیچیده میشوند. انتخاب مغزی فولادی یا کنفی بسته به نوع کاربرد، رطوبت محیط و وزن سیستم تعیین میشود.
ویژگیهای کلیدی سیمبکسل شامل:
- مقاومت کششی بالا
- انعطافپذیری مناسب
- مقاومت در برابر سایش
- سطح گالوانیزه برای جلوگیری از زنگزدگی
در استاندارد EN 12385، نسبت قطر فلکه به قطر بکسل (D/d ratio) باید رعایت شود تا از شکست زودرس جلوگیری گردد.
۶. کار اسلینگ آسانسور (Car Sling)
کار اسلینگ همان قاب فلزی نگهدارنده کابین است که کابین روی آن سوار میشود و بکسلها به آن متصل میگردند. این سازه باید استحکام بالا، تراز دقیق و مقاومت در برابر پیچش و خمش داشته باشد.
اسلینگ معمولاً از پروفیلهای فولادی سنگین با جوشکاری دقیق ساخته میشود و شامل یوک بالا، یوک پایین، کفپوش نگهدارنده کابین و سیستم تعلیق است.
در طراحیهای جدید، از ضربهگیرهای لاستیکی و سیستم ضد لرزش در اتصالات بین کابین و اسلینگ استفاده میشود تا حرکت آسانسور نرمتر باشد.
۷. موتور آسانسور (Elevator Motor)
موتور، نیروی محرکه اصلی سیستم است که با استفاده از گیربکس یا بهصورت مستقیم (گیرلس) نیروی چرخشی را به فلکه انتقال میدهد.
دو نوع اصلی موتور وجود دارد:
- گیربکسی (Geared): مناسب آسانسورهای با سرعت تا 1.75 متر بر ثانیه؛ دارای گیربکس حلزونی و مصرف برق بیشتر.
- گیرلس (Gearless): بدون گیربکس، با راندمان بالا، صدای کم و مصرف انرژی پایین؛ معمولاً در آسانسورهای لوکس و برجها استفاده میشود.
موتور باید دارای ترمز ایمنی مغناطیسی، سنسور سرعت و سیستم تهویه باشد تا عملکرد آن پایدار و ایمن باقی بماند.
۸. کابین آسانسور (Elevator Cabin)
کابین محل استقرار مسافران یا بار است و باید علاوه بر زیبایی، دارای استحکام و ایمنی کافی باشد. بدنه کابین از ورق فولادی یا استیل ضدزنگ ساخته میشود و شامل کف، سقف، دیوارهها، دستگیره و سیستم تهویه است.
در طراحیهای مدرن، از روشنایی LED، دکورهای استیل خشدار، شیشه سکوریت، سقف کاذب با نور مخفی و کف سنگ طبیعی استفاده میشود.
کابین روی اسلینگ سوار میشود و توسط ریلهای راهنما هدایت میشود تا حرکت نرم و عمودی داشته باشد.
۹. فریم آسانسور (Elevator Frame)
فریم یا شاسی آسانسور ساختار فلزی اصلی است که وظیفه نگهداری و انتقال نیرو میان اجزای مکانیکی مانند کابین، وزنه تعادل، بافر و ریلها را بر عهده دارد.
این فریمها معمولاً از فولاد سخت با پوشش ضدزنگ ساخته میشوند و طراحی آنها باید بهگونهای باشد که نیروهای دینامیکی و استاتیکی را بهصورت یکنواخت پخش کند.
در فریمهای مدرن از پلیتهای تقویتی، جوشهای صنعتی CO₂ و تستهای غیرمخرب (NDT) برای اطمینان از دوام بالا استفاده میشود.
در مجموع، لوازم مکانیکی آسانسور مجموعهای هماهنگ از قطعات دقیق و مقاوم هستند که هرکدام نقشی حیاتی در ایمنی، عملکرد روان، دوام و کیفیت حرکتی آسانسور دارند. انتخاب و نصب صحیح این تجهیزات مطابق استانداردهای جهانی، ضامن عمر طولانی و امنیت سیستم است.
